Shi me diell . Ky tregim i kushtohet mbesës sime dhe vajzës së një mikut tim. Nga Zija Çela


Një vit më vonë, kur Livia erdhi përsëri në Tiranë, në katin ku banonte gjyshja e saj gjeti fqinjë të tjerë. Kështu u njoh me Jolën, e cila sapo i kishte mbushur të njëmbëdhjetat, ndërsa Livia bëhej nëntë vjeçe në nëntor. Ishin pushimet shkollore të verës dhe vajzat shoqëroheshin shpesh.
Një pasdite, teksa luanin në sheshin para pallatit, Jola pikasi një njeri të dashur dhe i buftoi zëri gëzueshëm: “Babi, babi!” Pastaj menjëherë deshi të lëshohej drejt tij. Por ishin të kapura për dore me Livian dhe, kur provoi ta tërhiqte me vete edhe atë, ndieu se tjetra kishte shtangur. Madje kaq u ngurros, sa në vend të bënte përpara, Livia hodhi një hap mbrapa. Tashmë gjithë trupi i saj, me forma si trupi i balerinës, sikur ishte tkurrur papritur. Megjithatë, për të mos e penguar shoqen në hovjen e saj, ia lëshoi dorën që mbante shtrënguar.
Ndërkohë që zbriti me ashensor edhe mamaja e Jolës, i ati e kishte ndezur makinën. Ata i përshendetën vajzat me dorë dhe u larguan, pa kuptuar se çfarë kishte ndohur. Po shkonin në Qendrën kulturore për provat e teatrit.
Atëherë, si mbeten vetëm, Jola e pyeti miken e vogel përse ishte ndrojtur ashtu. Dhe gjithnjë e habitur, shtoi:
“A nuk vrapon ti me krahët e hapur, kur e sheh babin ose mamin përballë teje?”
“Unë nuk e kam babin”, tha Livia. “Dhe kurrë s’kam vrapuar drejt tij, sepse kur ka vdekur ai, unë kam qenë tremuajshe. Babin e njoh vetëm në album. Gjyshja më ka thënë njëherë se babushi im, që më parë ishte njeri, tani është bërë fotografi.”
Befas, sytë e tjetrës ndryshuan dhe u duk sikur, prej ca avujsh të nxehtë, çuditërisht syzet e saj po kriseshin. Jola e kishte të pamundur ta fshihte dhembjen. Teksa kapsalliste qepallat, lotët që tashmë i rrëshqisnin nëpër faqe, ia stërpiknin edhe xhamat. Mirëpo, kur nisi ta përqafonte Livian, u krijua një gjendje tjetër, sepse vajzat po buzëqeshnin njëkohësisht. Moti ishte i mirë, qielli pa një re, kurse gjendja e tyre si ai shiu i brishtë me diellin që e përndrit.
Me të vajtur në shtëpi, Livia iu afrua sanktuarit, ku bashkë me shandanin e qirinjve dhe buqetën e luleve, gjyshja mbante foton e djalit të ndjerë, babait të Livias. Aty sikur ngriu, sepse nuk po kuptonte çfarë kishte ndodhur. Përgjatë xhamit kishte ca vilarë të lagësht, si të ishin gjurmë lotësh. Ajo e dinte se, kur ndodhej vetëm në atë dhomë, herë-herë gjyshja e merrte foton në dorë dhe afrohej te dritarja për ta parë më mirë. Pastaj, duke vështruar nga rruga, thua se shpresonte që djali mund t’i kthehej andej, përlotej e gëlltitej pa nxjerrë zë. Mos kishte qarë, ndërsa Livia shoqërohej me Jolën? E pyeti gjyshen. Por ajo nuk foli, vetëm hapi perden që drita të hynte  më bollshëm. Vallë, a ishte e mundur që lotët e Jolës të kishin arritur edhe këtu? Në atë foto babushi i Livias kishte dalë  buzagaz dhe, sapo u hap perdja, ngaqë vërshoi drita apo prej buzëqeshjes së tij, xhami i kornizës rrëzëlleu gjithë shkëlqim.
Në shtëpinë e saj në Castelnovo, përtej detit në Itali, edhe Livia mbante një foto në komedinën pranë krevatit. E vogël fotografia, por korniza që e rrethonte, si për ta mbajtur sa më butë, ishte krejt prej lëkure. Një mëngjes, kur Livia ishte pesë vjeçe, e rrëzoi pa dashje nga komedina. Vogëlushja u gjunjëzua menjëherë, e ngriti foton me kujdes dhe, duke pandehur mos ia kishte troshitur kockat, iu drejtua të atit gjithë dhembshuri: “U vrave? Më fal, babi, më fal! Scusa, scusa mi, të lutem!”
Këtë ngjarje vetëm tani ia kishte rrëfyer gjyshes. Sigurisht, Livia nuk ishte më aq naive sa më parë dhe priti që, sado pak, gjyshes t’i ndryshonte humori. Por fytyra e saj mbeti e ngrysur, sikur nga brenda të kishte vetëm errësirë. Megjithatë, e mbështeti te gjoksi i vet kokën e mbesës së shtrenjtë dhe, duke ia përkëdhelur flokët ngadalë, i tha:
“Sa mirë që kërkon falje, Livia ime! Shpirti i njeriut njëlloj rrezikon të prishet në tri raste: kur harron të qeshë, kur harron të qajë dhe kur harron të kërkojë ndjesë.”

* * *

Ja ku janë përsëri bashkë dy mikeshat. Dhe janë në shtëpinë e Jolës. Por deri tani ajo s’u ka folur prindërve për atë ngjarjen me Livian. Tashmë ato janë mike besnike dhe kanë intimitet e tyre.
Është prapë pasdite, koha kur mamaja e Jolës do ta shoqërojë të shoqin në Qendrën kulturore. Pas disa ditësh atje do të hapet Festivali i Teatrit Amator. Babai i Jolës punonte në një bankë të madhe. Për këtë zotëri thuhej se ishte njeri i drejtë. Por duke qenë karakter i fortë, nganjëherë sillej ashpër me vartësit dhe merrte vendime të rrepta. Bankat e kryeqytetit do të paraqiteshin me një trupë të përbashkët teatrore dhe me një dramë, që e merrte subjektin nga antikiteti. Ndoshta pikërisht për natyrën e tij, babain e Jolës e kishin zgjedhur që të luante rolin e Agamemnonit, kryekomandantit të ushtrisë greke në Luftën e Trojës. Para se të nisnin betejat, për të siguruar me çdo kusht përkrahjen e perëndive (atëherë njerëzit besonin në shumë zota), ai do t’u blatonte atyre një flijim shumë të rëndë, madje mizor. Pikërisht për këtë po flisnin bashkëshortët. Burri thoshte se në çastin e flijimit, sado zemërfortë dhe i vendosur të sakrifikonte gjithçka për fitoren, prapëseprapë si baba atij duhej t’i shpëtonte ndonjë lot në skenë. Mirëpo ai nuk ishte aktor i vërtetë, kështu që e kishte të vështirë të hiqej sikur qante.
Biseda bëhej në dhomën tjetër. Veçse, meqë dyert ishin të hapura, zërat e tyre arrinin deri te vajzat. Mamaja e Jolës filloi ta këshillonte të shoqin:
“Po sikur atë çast t’ia kthesh shpinën sallës dhe t’i ngacmosh sytë me gishtërinj?”
“Oh, jo!”, kundërshtoi ai. “Këtë gjest ia propozova edhe unë regjisorit. Por ai më tha se, po ta kuptonin shikuesit, do të talleshin me mua dhe mund të më gjuanin me qeska patatinash apo fara kungulli. Kur humb besimin e spektatorit, tërë shfaqja kthehet në dështim.”
Gruaja vrau mendjen, pastaj e këshilloi ndryshe:
“Atë çast kujto legjendën e Rozafës. Ti e di si u ngrit kalaja e Shkodrës. Në muret e saj u flijua një nuse, kur shkoi për t’u çuar drekën tre vëllezërve që punonin aty. Ishte gruaja e vëllait të tretë. Ai e mbajti fjalën dhe nuk e paralajmëroi Rozafën për t’i bërë bisht atij rengu, siç i paralajmëruan dy të tjerët gratë e tyre. Në skenë ti mendo sikur je vëllai i tretë dhe do të më murosësh mua.”
“Oh, jo, jo!”, kundërshtoi prapë ai. “Diçka që s’do ta bëja kurrë, nuk mundem as ta përfytyroj.”
Dihet se në Aulidë, në të vërtetë, Agamemnoni kishte flijuar bijën e tij, Evigjininë e dlirtë. Por pas asaj përgjigjeje, gruaja nuk e ngau më tej bisedën. Ajo s’mund t’i thoshte që, në çastin më të vështirë, ta interpretonte rolin duke përfytyruar Jolën, vajzën e tyre të zemrës.

* * *

Kur filloi festivali, në dy shfaqjet e para Jola e mori me vete edhe Livian, miken e saj të pandashme. Patjetër në shfaqjen e katërt, ku luante babai i saj. Natyrisht, gjithnjë nën shoqërimin e zonjës. Pa i thënë njëra-tjetrës gjysmë fjale, të tria po prisnin me ankth atë çastin më delikat, kur i prekur thelllë nga akti që do të kryhej në emër të fitores e lavdisë, kryekomandanti zemërfortë do të përlotej. Ndonëse edhe për vetë spektatorët ndoshta u duk e papritur, pasi babai i Jolës nuk kishte bërë as ndonjë kurs për aktor, ia doli mbanë. Teksa mbante vështrimin jashtë skenës, atje ku po kryhej flijimi, ai uli kokën, pastaj nxori shaminë e mëndafshtë dhe nisi të fërkonte sytë. Kur e ngriti kokën, gjithë atij burri po i shkonin lotët çurg nëpër faqe. Spektatorët ia shpërblyen ndjeshmërinë e lartë, salla shpërtheu menjëherë në duartrokitje.
Me t’u kthyer në shtëpinë e gjyshes, si ta tërhiqte një forcë e pakuptueshme, Livia nxitoi te fotoja e babushit. Por xhami ishte i thatë. Madje, megjithëse perden e dritares e hapi tej e tej, nuk dalloi ndonjë gjurmë.
Të nesërmen, kur u takua me Jolën dhe ra fjala për shfaqjen, Livia e lavdëroi babain e mikes, duke thënë se përderisa kishte arritur të qante gjatë rolit, ai ishte një aktor i madh. Dhe ca nga entuziazmi, ca nga dëshira e mirë, e lëshoi gojën më tepër:
“Pse jo, ndoshta bëhet edhe artist kinemaje, një star!”
“Po jo, moj Livia”, tha Jola, “ato nuk ishin lotë të vërtetë. Mami u mendua sa u mendua dhe, më në fund, e gjeti marifetin. I dha babit një shishe të vogël me lëng, për ta lagur shaminë para skenës së flijimit. Dhe e di çfarë lëngu ishte? Lëng qepe!”
Vajzat u panë sy më sy. Veçse kësaj here të dyja ishin të shtangura. Por kur Jolës po i varej koka në gjoks, thua se i rëndonin gjithëfarë mendimesh të zymta, Livia sikur e mori veten dhe e nxiti tjetrën me afsh:
“Qesh, Jola, qesh! Zemra ime gëzon kur ti qesh.”

* * *

Vajzat mbeten shoqe të ngushta përgjithmonë. Madje ndërsa rriteshin, edhe Livia vuri syze. Ato herë i shkruanin njëra-tjetrës në postën elektronike, herë flisnin në skajp.
Livia ishte ende studente, kur i mbërriti një ftesë e gëzueshme. Jola do të martohej. Natyrisht, mikesha s’mund të mungonte në atë dasmë. Nuk mungonin aty as kushërinjtë, as fqinjët më të afërt. Sheshi i pallatit, ku u shtruan tryezat, u mbush me dasmorë. Prindërit e Jolës ranë në hall: po ta kishin ftuar gjyshën e Livias në dasmë, ajo sigurisht nuk do të shkonte. Qëkur djali i saj kishte ndërruar jetë, s’i kishte hequr nga trupi rrobat e zeza dhe fort rrallë dilte nga shtëpia. Por edhe tani që jashtë binin muzikat, kishin frikë mos po e lëndonin. Nga meraku, mamaja e Jolës deshi të ngjitej lart me Livian, për të parë se ç’bënte gjyshja. Mirëpo në atë çast, si për habi, fytyra e saj u shfaq në dritare. Zërin e saj e mbysnin veglat muzikore, por nga lëvizja e buzëve kuptohej se diç po thoshte. Mos ishte lënduar aq hidhur, sa po e mallkonte këtë dasmë, që ia prishte heshtjene gjatë dhe të pikëllueshme?! Mirëpo ndonëse nuk e dëgjonte askush, gjyshja po thoshte: “Këndoni, këndoni ju këndoftë zemra! Ndoshta atëherë, kur unë kam qenë duke kënduar, ndonjëri prej jush ka qenë duke qarë!..” Dhe vërtet, sa shumë kishte kënduar ajo ditën, që ishte martuar i biri! Edhe valle kishte hequr me krushqit.
Të dielën në mëngjes, dasmorët iu drejtuan kishës. Jolën e veshur nuse e shoqëronin prindërit, ashtu si dhëndrin e shoqëronin prindërit e tij, të cilët flisnin vetëm anglisht. Me të mbaruar ceremonia, bashkë me dhëndrin e nusen, të cilët i priste jeta bashkëshortore, ata do të fluturonin për në Kanada.
Teksa po dilnin nga kisha, prindërit e Jolës kaq u mallëngjyen, sa nëna e saj nuk i fshehu lotët. Por edhe babai sikur nuk po mbahej. Ai nxori shamninë nga xhepi i kostumit dhe… Kushedi përse, Jola dhe Livia panë me ngulm njëra-tjetrën, si t’u kishte mbetur ndonjë kujtim nga lotët e qepës. Por ky qe vetem një çast i shkurtër, sepse edhe vetë mikeshat po mallëngjeheshin. Madje, thua se prej zjarrmisë që i mori fytyra, skeleti i syzeve të Livias dukej edhe më i kuqërremtë. Kurse xhamat… Po, xhamat thuajse u plasaritën krisa-krisa. Atëherë, duke i gëlltitur lotët me të shpejtë, mikja e saj iu lut:
“Qesh, Livia, qesh! Zemra ime gëzon kur ti qesh.”
“Shpejt, shpejt!”, thirri dikush, duke treguar me dorë makinën e çiftit. “Shpejt, se ju zuri shiu!”
Të tjerët kthyen kokën të habitur. Qielli vërtet kishte pak re, mirëpo dielli rrezëllinte si një kanistër e mbushur me perla. Në këto kushte, as që mund të bëhej fjalë për shiun!
Por gjyshja e Livias, e cila kishte ardhur aty për t’i dhënë çiftit edhe bekimin e saj, ashtu e ndiente. Dhe sipas dy mikeshave, nuk po gabohej, sepse ka edhe perla që nuk krijohen ndryshe, veçse nga kokrrat e lotit. Të paktën, kështu besojnë disa.

Google+ Followers