Përkëmbime - Nga Janis Ricos*




Gratë 

Janë shumë të largëta gratë. Çarçafët u kundërmojnë natën e mirë.
Vendosin bukën mbi tryezë, që të mos ua ndjejmë mungesën.
Atëherë e kuptojmë se faji ishte yni. Ngrihemi nga tryeza dhe themi:
«U lodhe shumë sot» apo «rri, do ta ndez unë llambën».
Kur ndezim shkrepësen, ajo kthehet ngadalë dhe niset
me një vendosmëri të pashpjegueshme drejt kuzhinës. Shpinën
e ka një sukë të hidhur ngarkuar plot me të vdekur
me të vdekurit e familjes, të vdekurit e saj edhe të tutë.
Ia dëgjon hapat tek kërcasin dhogave të vjetra,
dëgjon pjatat tek vajtojnë në raft dhe pastaj dëgjohet
treni që merr ushtarët për në front.

Ditar internimi

27 tetor 1948 


Këtu gjembat janë të shumtë
gjemba, gjemba në ngjyrë kafe, në ngjyrë të verdhë,
gjithë ditën e ditës, madje edhe në gjumë.
Teksa kalojnë telat me gjemba, netët
lënë në ta shuqe penjsh prej fustaneve.
Fjalët që na qenë dukur të bukura dikur
e humbën ngjyrën ashtu si jeleku i plakut në sënduk
ashtu si një perëndim mbi xham.
Njerëzit çapiten me duart në xhepa
ose herë-herë bëjnë ndonjë gjest si të dëbonin mizë,
një mizë që sërish vete dhe ulet po aty ku ishte
në buzët e gotës së zbrazët a edhe më brenda
në një pikë të papërcaktuar dhe ngulmuese
po aq sa edhe mohimi i tyre për ta marrë parasysh.

29 tetor 


Flemë vetëm pak nuk na mjafton.
Gjithë natën gërhijnë të internuarit
djem të lodhur, të lodhur.
Jashtë ka yje yje shumë të mëdhenj
yje të qethur, me qimet që u mbijnë të ashpra
si koka e Shën Gjin Prodromit
apo ajo e Panajotit tonë.
Ka edhe zhaba të vogla mes menteve.
Në mëngjes na përplaset në fytyrë një diell i trëndafiltë
që pasqyrohet me mënyrën më të rëndomtë, përtej, në det,
i ngjashëm me ato pikturat në vaj, që shiten tek shkallët e Kolegjit
dhe është për tu çuditur që na pëlqen një i tillë diell.
Një nga një, dy nga dy, ndonjëherë edhe më shumë
qëndrojmë në oborr apo majë kodrës dhe e soditim.
Dhe ky diell na fshikullon me forcë fytyrat
ashtu siç rreh ai fshatari i zbathur me shkop bajamen
për ti hedhur edhe kokrrat e fundit.
Pastaj ulim kryet, vështrojmë këpucët,
vështrojmë baltën. Asgjë nuk ka rënë.

2 nëntor 


Miços i erdhi sot një letër prej vendlindjes së tij, Skopelos.
Antigona i shkruan: «Vjeshta në ishull
u mbush me zambakë të verdhë.
O Miço ziu i thotë nuk besoj se i mban mend këta zambakë;
ti nuk merrje vesh nga botanika».
Miçoja
fshiu syzet, e lexoi edhe një herë letrën. Ndanë tij,
sipër gurëve, «Manuali i farmaceutikës».
Miçoja vë buzën në gaz. I heq syzet prapë. Nuk i fshin.
Do të doja të shkruaja një vjershë për Miçon
jo me fjalë
vetëm me zambakë të verdhë.

3 nëntor 


Panushi mbështillet me një kapotë të vjetër.
Ia ka falur një ushtar.
Në fshat, ia ngjyen, në kazan, me bojë të zezë.
Tani është e gjelbër as e gjelbër.
Në xhepa ka
pesë kokrra misër dhe dy gjethe duhan,
si dhe vështrimin e lopës së tij. Panushi
mblidhet kruspull brenda një velenxe të trashë. Velenxa
është ca e kuqe dhe ca e bardhë. Edhe gjumi i Panushit
ka ngjyrat e velenxës. Përherë, bie për të fjetur
me gjithë kasketë, këpucë dhe pantallona.
Po ti hiqte këpucët, patjetër që në to
do të lëshonte vezët ndonjë zog
dhe pastaj Panushi nuk do të kishte ku të fuste këmbët.
Gjumi i tij çdo mbasdite
i ngjan hijes së lisit mbi ujë.
Tani i duhet të kursejë
edhe pesë kokrra misër për të luajtur nëntëshen,
derisa ti rriten prapë mustaqet dhe të kthehet në fshat.

24 dhjetor 


Gjithçka u harrua para se të thuhej.
Dhe heshtja nuk është vendstrehim.

26 nëntor 


Ky thëllim na nxin jetën.
Uji akull, buka akull.
Dielli i bardhë ngjitur në xham
një diell prej dëbore dhe pullash të vjetra postare.
Vetëm shtambat ruajnë diçka
prej shtëpie dhe kujtimi.

2 dhjetor 


Qielli është një vrimë.
Nuk na nxë të gjithëve.

4 janar 1949 


Dhe befas
një kujtim zogjsh
që u mbytën në të panjohurën.

31 janar 


Natë, o nëna ime tha ai;
mbështillmë në flokun tënd të zi
i shpuar nga yje
tek jetoj poshtërimin
e të mosqenit i vdekur.
(Fliste i vetëm përballë murit.
Retorika shfaqte dukshëm
se e kishte një shpresë që ndokush mund ta dëgjonte).

Përkëmbime 


E shpunë parmendën në arë;
arën e sollën në shtëpi
një varg përkëmbimesh u tjetërsoi
gjërave kuptimin.
Gruaja ndërroi vend me dallandyshen,
u ul në çerdhen poshtë çatisë dhe nisi të cicërijë.
Dallandyshja u ul para vegjës dhe nisi të endë
yje, zogj, peshq, lule dhe sanallë.
Ta dije sa të bukura i ke buzët,
do më puthje në sy, që të mos shihja.

Shpjegim i nevojshëm 


Janë disa vargje ndonjëherë edhe poezi të plota
që as unë nuk ua di kuptimin. Ajo që nuk di,
ajo më jep forcë. Dhe ti ke të drejtë të pyesësh. Mos më pyet.
Nuk e di, po të them.
Dy drita paralele
nisur nga e njëjta pikë. Zhurma e ujit
që rrëzohet, në dimër, prej ullukut të mbushur
apo tingulli i një bulëze, tek bie
prej një trëndafili në kopshtin e ujitur
lehtë-lehtë në një mbrëmje pranvere
si dënesa e një zogu. Nuk ia di
kuptimin atij tingulli, megjithatë e pranoj siç është.
Të tjerat, ato që i di, t i shpjegoj. Nuk harroj asnjëherë.
Por edhe këto diç i shtojnë jetës sonë. Kundroja,
teksa flinte, gjurin e saj që përthyhej mbi çarçaf
Jo vetëm nga dashuria. Ai kënd
ishte kreshta e brishtësisë, dhe kundërmimi
i çarçafit, i sapunit e i pranverës plotësonin
atë gjënë e pashpjegueshme që u përpoqa, më kot edhe një herë, të të shpjegoja.

Bashkësi 


Një fëmijë përtyp bukën mbi shkëmb, me vështrimin përtej maleve.
Një zog e hodhi spirancën e hijes së vet sipër një çatie të kuqe.
Peshkatari hodhi grepin në det.
Gjuetari një të shtënë në pyll.
Gjithkush në pritje të fryteve secili të vetin
që ti këmbejnë më vonë, nesër pasnesër,
të hijshëm nëpër dritë, të zellshëm dhe të virtytshëm,
të lumtur për thjeshtësinë e virtytit që i dallon.
Poshtë pemës së vetme të bregut, po dërsin një shtambë shtatzënë,
uji akull; dhe gryka e gjerë vulosur me një boçë
pishe, kundërmon e shenjtëruar nga buzët
e poetëve, zdrukthëtarëve dhe peshkatarëve, që e përqafuan.

I vetëm në punë të tij 


Gjithë natën rendte vetmitar, i egërsuar, duke cytur pa mëshirë
brinjët e kalit. E prisnin, thotë, patjetër,
ishte çështje e ngutshme. Kur mbërriti ndaj të gdhirë,
askush nuk e priste, nuk ndjehej frymë njeriu. Vështroi përreth.
Shtëpi të shkreta, të kyçura. Po flinin.
Dëgjoi pranë vetes kalin tek gulçonte
i shkumëzonte goja, plagosur nëpër brinjë dhe kurrizi i ish rrjepur.
Përqafoi kalin dhe zuri të dëneste.
Sytë e kalit, të mëdhenj, të errët, gati në të shuar,
ishin dy kulla të tijat, të largëta, në një visore me shi.

Trokitje 


Kripa, dielli, uji, i brejnë pak nga pak shtëpitë.
Një ditë, aty ku kishte patur dritare dhe njerëz, mbeten gurët e lagur
dhe një statujë me fytyrën përdhe. Portat, të vetmuara,
shtegtojnë në det, të paepshme, të pazakonta, të pazonja. Ndonjëherë, në të
perënduar,
i sheh sipër ujit tek shkëndrijnë të rrafshta, të kyçura përgjithmonë. Peshkatarët
nuk i vënë re. Kthehen qysh herët në shtëpi dhe rrinë para bishtukut,
dëgjojnë peshqit tek u rrëshkasin nëpër plasat e trupave,
dëgjojnë detin tek i rreh me mijëra duar (të gjitha të panjohura)
dhe pastaj bien e flenë me guaska ngatërruar nëpër flokë.
Befas, dëgjojnë mbi ato porta trokitje dhe u del gjumi. 


Prani 


Male të lartë, re edhe më të larta, takuar
mes pemësh e gojëdhënash, nëpër shpatet e thepisur,
aty ku i shëndetshëm e gjithë forcë jehoi ligjërimi
pa frikë nga retorika, ndërsa, më poshtë,
në dy radhë përkundruall, po heshtnin statujat
mes reve të verdha të shpartave të lulëzuara,
krejt lakuriq përmbi vdekjen, me thimbat përpjetë.

Herkuli dhe ne 


Burrë i madh e i rëndë, tregojnë për të, bir Hyjnie, me një turrë mësuesish
përmbi kokë: -
plaku Lin, bir i Apollonit, i mëson shkrim edhe këndim; Euriti
artin e harkëtarit; Eumolpi, bir i Filamonit,
këngë edhe lirë; dhe, çështë më e rëndësishmja, biri i Hermesit, Arpaliku,
që vetullat e trasha e të frikshme i zinin gjysmën e ballit,
i mësoi për së mbari artin e argëve: - stërkëmbëshin; - me ndihmën e të cilit
fitohen më të shumtat e betejave, në boks, në mundje, madje edhe në Letra.
Porse ne, bij vdekatarësh, pa mësues, vetëm me vullnetin tonë,
me ngulm, me zell e me mundime, u bëmë këta që u bëmë. Aspak
nuk ndjehemi më poshtë se ai, nuk i ulim sytë përdhe. Të vetmet
pergamena që fituam, tri fjalë: Makronez, Jaros, Leros. Dhe nëse të padenjë
ju duken një ditë vargjet tanë, ndërmendni vetëm që u shkruan
nën hundën e gardianëve, me bajonetën përherë tek brinjët.
Dhe nuk është nevoja të përligjemi, - merreni lakuriqin siç është, -
më shumë Tukididi i thatë ka për tju thënë, sesa mjeshtërori Ksenofon.
Leros, 23.III.68

*Përktheu nga origjinali Romeo Çollaku.
Cikli është botuar më parë te Poeteka-27 

Milosao

Google+ Followers