Me bekim dashurie apo hidhërimi…- Poezi/Këndime të heshtura engjëjsh – Derek Walcott, marrë nga libri “Pik-Vere”

Derek Walcott


Poezi/Këndime të heshtura engjëjsh – Derek Walcott, marrë nga libri “Pik-Vere”. Poet e dramaturg, Walcott është nderuar me “Nobel” në vitin 1992. Vepra e tij epike është vlerësuar për magjinë e brendshme në trajtimin e kuptimit të anglishtes në dallim nga bashkëkohësit e tij. Metodizmi dhe spiritualiteti e kanë ndjekur që nga fillimi punën e Walcottit ku ai vetë ka komentuar se nuk ka ndarë kurrë të shkruarit e poezisë nga lutja, se është rritur duke besuar se është një profesion, si një profesion fetar. Përvoja e poetit vjen e shkrirë mes trupit dhe asaj që ka parë, si ëmbëlsia derdhet në zemër dhe kur gëzohet në gjithçka që shikojmë, me bekimin mbi të…

III
Në hotelin Kuin Park, me dhoma të bardha të larta,
Unë nxora rish pasqyrën time të parë. Një kërmill shkitës
Në basen porcelani shkau nga shtegu i vet për kah Parnasi.
Çdo fjalë e shkruar mori përngjasjen e gabuar.
Nuk mund dot t’i lidh këto rreshta me visoret e fytyrës.
Fëmija që vdiq në mua ka lënë gjurmën e vet mbi
Shtrojat e shprishura të shtratit, dhe qe zëri i tij
Që pëshpëriti prej fytit gurgullitës të basenit.
Përjashtë në ballkon kujtoj mëngjesin që shkoi:
Qe si një qoshk graniti tek “Ringjallja”
E Piero dela Françeskës, hapi i akullt, i përgjumët
Gjembëzohej si palmat shtatvogla lart ndanë Hiltonit.
Mbi Savanahën e vesuar përsjellë ëmblas prej rritësve të tyre,
Kuaj race, me nyja delikate këmbësh, ushtroheshin tek shkofëtinin,
Aq nyje-butë qenë sa dhe tymi i kafenjtë nga furrat e bukës.
Djersa ua err anët dhe vesa ua ngriu cipën
Taksive të stërmëdha amerikane parkuar anë rruge.
Në rrugicat e errëta, të asfaltuara, shenjuar nga fasha drite,
Bazaltet me fytyrat e mbuluara janë prekur nga ajo fraza e Trahernit:
“Gruri qe drith lindor e i pavdekshëm”,
edhe kallamishtet e Koranit. Me tërë verën për t’u djegur,
një puhi u shtrua teposhtë kah moli dhe fillon deti.

XII
Këtu gjërat janë qetësisht amerikane –
Ai gardh zinxhirësh përndan buçimat e munguara
Të gjiut prej fushës së bejsbollit, hallkat e tij
Mërmërijnë fjalën arbitër në vend të fjalës mbretëri;
Drita gri, e metaltë aty ku një pelikan herak
Rropatet me motorin e vet të fikur, mbi zjarrin e trëndafiltë
Të detit me syprinë njëlloj të ftohtë si në Maine.
Drita ngroh anët e zbardhëta të etura të një Kesanasi
Që pushon në aerodromin ndën kodrat pikëlore
Të Shën Thomait. Barrakat, hangari i gjindshëm, i zbërdhulët,
Janë si ato të kohës së Pushtimit në luftën e fundit.
Nata la një shtjellë aromash nën palma,
Tanimë vilat i kanë lëshuar plazhet ku shëtitin vendasit,
Emigrantët ilegalë ardhur prej ishujve të pafat
Që edhe polipit më të vockël ia kanë zili të drejtë për punë.
Këtu gaforret shpinë-qulle dhe molusqet mbeten qytetarë,
Gjethet tundin green – kartat. Buldozerët shkrofëtijnë
Dhe gogësijnë përtej një kodre, por të gjithë e dimë që pluhuri
Është industrial, ndaj mbetet të vuhet. Shpejt –
Rrudhat e detit bëhen fletë zinku thirrur nën
Armë prej acetilenit të pazhbëshëm të diellit. Ky shi
imcak që zuri tanimë quhet shi amerikan,
Tek qep yjet në rërë. Rruazat e mia të gjakut
Ndrrojnë po kaq vrik. Më tremb ajo që i zileps emigrantët,:
Ato shenja të shndritshme që bëjnë – flamuri mbi zyrën e postës –
Cilësia e ndotjes, nënshtrimi, më shkasin e ndërrojnë ndën shputa.

XV
Maman, edhe rrymën e ndjej kur afron që përtej
Qyshkur dita e ka kaptuar kulmin e vet, por shoh
Që teksa një pulëbardhë feksit mbi det, barqthi i saj
Mban ende të blertën dhe unë premtoj ta përdor atë më vonë.
Përfytyrimi nuk mund të shkojë më tej nga horizonti,
Mandej kthen pas. Buzë ujrave ai
Rikthen të pastër gjërat e ndotura që, si hedhat,
Deti i ka lëbardhur, dlirur. Pamje dëshpëruese.
Shtëpi të tundshme bojërozë e bojëqiell në Virgjine
Mes rryma ere. Emri im u ndes
Në atë mollë Adami të fytit të tezes sime të madhe.
Një oborr, një burrë i vjetër hezmer, me mustaqe
Si të një gjenerali, një djalë që vizaton gjethe të yndyrta lastari
Në detajet më të holla, dëshërohet të jetë një tjetër Dürer.
I kam çmuar këto gjëra shumë më shumë se koherenca
Ndërsa e njëjta rrymë për ne, Mamon, afron edhe më –
Fletët e hardhisë i varin medalje një gardhi të vjetër telash
Dhe, në oborrin me prenka hijesh, një burrë plak si kolonel
Ndën gjyle të blerta topi të një druri kalabashi.

XVIII
Në tetëdhjetën tjetër, njëqind vera shkuan
Si drita e parajsës shtëpiake, ideja e hedonistit
Për parajsën qe bufeja e kuzhinës franceze,
Mollët dhe broket e argjilta prej Kopshtit të Impresionistëve;
Arti qe une trancke de vie, djathë a bukë e bërë në shtëpi,
Drita, sipas tyre, qe më e mira që u ofroi koha.
Syri qe e vetmja e vërtetë dhe çfarëdo tërthoresh
Retina shuhej kur afronte nata; thellësia e nature morte
Qe që vetë vdekja është veç një tjetër syprinë
Si kanavaca, qyshkur piktura s’mund dot të shterrë mendimin.
Njëqind vera shkuan, me firzamonikën plot pala,
Mbrëmje varkash, këmisha mbufatet, rrokjet në bardh’ e zink mbi ujë,
Vajza faqe-ndezura që s’mundën ti përjetësonin trëndafilat e tyre.
Pastaj ushtarë të mbështjellë si tuba të tharrë
U mblodhën mbi Some dhe Verdur. Dhe të vdekurit
Më pak realë se vesa e shkrumbur e krizantemave,
E kërmezta identike për natyrë të qetë dhe për masakrën
e rinisë. Ata kishin të drejtë – çdo gjë bëhet
ideja e vetvetes për piktorin me kavaletin hedhur supeve.

XXV
Dielli ma ktheu këtë fytyrë në terra-kotë.
E mbarta atë përvëlimë nga furra e tij nëpër gjithë shtëpinë,
Por ia pëlqej vijat kaq të shumta si rruvijat në ujrat blu.
Gnatët bëjnë vrimëza qark nja kaktusi dhëmbë-shtizë,
Një furr ia ka spërdredhur thikat leandrës,
Dhe një degë shkurreje errësohet me karaktere të vrazhda.
Një shtëpi guri mban hapat. Veranda e saj e bardhë verbon.
Unë po ju them një premtim që ma solli vala:
Ti do shohësh Helenën e tejpashme të kalojë si flakë
Kandili në dritë të diellit, e papeshë si tymi që ndot
Rërën e pahije. Pëllëmbët më janë bërë plagë prej
Spangos së zanatit që e kam ndukur për plot dyzetë vjet.
Jonia ime është aroma e barit të shkrumbur, doreza e djegur
E një çisterne në gusht i piskat ishujve zemërakë;
Përmes mesditës së shushatur, kur është akoma zheg për të menduar,
E kur muza e këtij oqeani sprapsur ende pyet për një emër,
Dhe prej kripës, dhomës së errët, vija e nderë e horizontit
Nuk rrok kurrgjë, unë rri pres. Dërsin karrikja. Letra gërvisht dyshemenë.
Një hardhucë shalltis në mur. Deti ndrit si zink.
Mandej, në dritën e derës: nuk është Niki që ka humbur sandalet,
Por një çupë fshin rërën prej shputave, njëra dorë në kornizë.

XXXIII
Ato rrudha mbi ballë në mish ngjyrë rëre
Qenë hequr prej kilëve që binin dhe vjega korbi
Që shtypnin asteriske ndanë të pavarrosurve
I kujtuan atij se sa e sa të tjerë ndanë zhavorreve
Të Skamandrit ranë e prisnin fatin e tyre të dytë.
Kush tjetër do mund të nxirrte atë shpatë të tij
Prej rrjetës së lëmashkëve dhe çekanit në mburojën
E gjuhës, gjer kur plaga dhe fjala e përpuqën?
Një luftë e tërë u luftua përkundër shkasit të saj.
Natën që shkoi, komandatët grekë e trojanë
Brofën më këmbë si qentë kur hija e tij erëmuese
Hovej koti qark tendave tyre. Tash, në ag,
Të vdekurit nis kolliten, çdo dorë si gafore
Gjakon për heshtën e vet, dhe e mbërthen atë si penë.
Një timonier mbytet në pllangë boje, një burrë plak
Sheh një ishull rrafsh me pisha ku morri plagët.
Duke hyrë në fjalorin derë-madh, ai gjeti fjalinë
Që dje i dha fund luftës; pulsi i tij vë në punë çekanin
E kohës hekzametike, V-në e çdo blane të shkitshme,
Shtuar prej Kënetikatit, si çelsat e pianos
Pa farë tingulli, teksa i përgjëruari, duk’u avitur zhavorreve,
Reciton në anglishten amerikane: “Arma virumque cano…”

XXXV
Baltë. Plisa. Thundra gjerbëse e gishtave të shiut.
Ndajherë shtjellat e shiut hepuan si velat
E anijeve me turinj dragojsh që nguceshin kah Avalani
Dhe mjegulla. Duke shkuar për orë të tëra përgjatë
Kreshtave qesharake të Uellsit, ne mbartëm figurën
E Bujkut të Longlandit, në xhamin prej fara shiu,
Që i binte pas qeres me ato thembrat e tij gjatoshe,
Ndërsa pellgjet buzëçara pikonin prej barit anërruge.
Dikur, në atë pëlhurë shiu të rralluar, një hije e shuar, mbuluar argjilë,
U hov në bosht të vet dhe disqet rrotullues të fushave
Me ato vargjet e tyre të lesuara, kënduan për freskinë e humbur.
Nisën fshatrat. Ne patëm përshkura tërthor Anglisë –
Fushat, jo emrat, qenë njëlloj. Gjetëm një kafene,
Me frona lëkurëkuq. Përjashta, një diell i kujdesshëm
Po mblidhte ngadalë fashot prej gjërave.
Dielli ndriti si shenjë, bota qe e re
Ndërsa muranat, bedena kodrash, mbretër të gurtë,
Qenë futur në mill të gjumit, po ç’më bëri të mendoja
Që plandosja e kalorësit në një kuzhinë të përmbytur
Qe shpronësimi im? Mund ta ndjej, prej pulpe
E gjer brezit të rënë, venat e mia që dhembin në një nyje.
Mjegull në dritare. E fshiva dhe vështrova jashtë
Mbi helmetat e makinave të qullura në atë truall të rrethuar.

XLI
Kampet e mbrojnë largësinë – gështenjishta dhe tymi
Gri i mbështjellin si tela me gjemba. Fitorja tek faji vazhdon.
Pëllumba të kafenjtë si pata, ketrat mbledhin lende si patiqe,
Dhe myshku, i pazë si tymi, mumos trupat e shkapërderdhur
Si zjarr shkarpash braktisur. Pellgjishtave të kthjella,
Trofta e majme ngjitet të joshë flluska për unlautse.
Dyzetë vjetë shkuan në ishullin tim të fëmijërisë,
Dhe ndjeva se dhuntia e poezisë më bëri një prej të zgjedhurve,
Që tërë përvoja qe krah shkarpash për zjarrin e Muzës.
Tash e shoh atë në vjeshtë mbi ato degë pishash ku rri,
Bohçja kafe – ideali i tyre, në pjatë të arta dhe lederhasen,
Gjaku pikues i lulëkuqeve shpërhapet mbi fanellën e saj të bardhë,
Shpirti i vjeshtës tek çdo Hans dhe Fritz
Habia e të cilëve gërmon fushën e hamullorëve ku krokamat
E tymta të sorrave qenë thuaj njerëzore. Ngutin e tyre ata
Ia veshin kurorës së saj prej xhufka misri, iriseve prej lule drithi,
Shoshitësit të bykut në sytë e të cilit svastikat feksin
Mes drithërash skeletikë. Por a e dija se
Fierishtat e ishullit tim qenë lesa, se rëra e tij qe hiri
I kampeve të largët, do ma kishin thyer penën
Pse pastoralet e këtij shekulli qenë shkruar
Prej tymtarëve të Daçaut, Aushvicit, Sashanhauzenit

L
Ua dhashë dikur vajzave të mi, veçmas, dy guralecë
Që qenë shkulur prej nënujorëve a shitur në breg, nuk e kujtoj.
Ato tani i vënë si ndarës faqesh a pengesë për derën, por
Qiellzat e tyre të njoma, të rozta janë këndime të heshtura engjëjsh.
Dikur, nëntëmbëdhjetë vjeçar shkrova poezinë
e quajtur ”Qimiter i verdhë”, në moshën e Lizës. Sot jam pesëdhjetë e tre.
Këto poema të nxjerra nuk lidhen me ndofarë traditash
Si një murishtë e myshkur, secila bie poshtë si guri
Në taban deti zë vend, por ti lëmë ato, po kanë fat,
Të prehen atje ku gurët rrinë thellësive, në kujtesë të detit.
Le të mbesin ato në ujra, si ati im që punonte me bojra uji,
Që i përshkuan veprën. Ai u bë një prej hijeve të veta,
Hepuar e larmuar në dritën e verës.
Emri i tij qe Ëorvick Ëalcott. Unë ndonjëherë besoj
Se ati i tij, me bekim dashurie apo hidhërimi,
E quajti të atillë për hir të Ëarvickshire-it. Ironitë
Po ndrojnë vend. Tanimë, kur e rishkruaj një varg,
Apo shkaravis mbi letrën e përtharrë gjethe hakasi,
Qe ai që i qëlloi tamam, duart e vajzave të m’i shkojnë në mua.
Stridhet zhvendosen mbi taban të detit. Zakon
M’u bë ta lëvizja varrin e babait prej varrezave të zymta anglikane
Në Kastrie ku mund ta dua njëheri
Detin dhe mungesën e tij. Rinia është më e fortë nga fiksioni.

LIV
Deti i Verës, rrugë përvëlake, rrëshira, barëra, këto kasolle që më lindën,
Bari i dëndur e i mprehtë ndrin buzë rruge, skaj i artit;
Molat e drurit brejnë në drunë e shenjtë,
Kurrgjë nuk mund t’i shkulë dot ato që andej, ato janë në gjak;
Golët e tyre rozë prej kerubinësh këndojnë shkencën e ngadaltë
të vdekjes – tërë brezat, tek do vesh, një krah si garzë
Sipër tek Rezervati i Pyllit, përpara se degët të bien mbi det,
Poshtë përmes kanatave shkitës, shkelur nga bari, mendova “pishat”,
Qoftë edhe halorë të tjerë. Mendova, atyre u duhet ta vuajnë
Këtë përvëlimë tropikale me atë idenë fëmijënore truve të Rusisë.
Pastaj papritur, prej trungjeve tyre të kalbur, largohen shenjat
E besimit që tradhëtova, apo besimin që më tradhëtoi –
Fluturat e verdha hoven mbi rrugën për Valencia
Duke belbëruar “po” për ringjalljen; “po, gjegja jonë është po”,
Nunc Dimmitis tunikë-artë i korit të tyre të sigurt.
Ku është libri i himneve të birit tim, poemat u strukën te gjeth i artë,
Qielli që e nderova pa besuar në të,
Tek Fjala në atë mërzinë e vet kthen kah poezia?
Ah, bukë e jetës, e vetmja dashuri që lihet!
Ah, Josif, edhe pse s’ka burrë që vdes në dhè të vet,
Bar hollak mirësie do të dalë nga zemra e tij.

Përktheu nga origjinali: Gentian Çoçoli
Standard

Google+ Followers