Nana - Italo Svevo

Italo Svevo

Në nji luginë të rrethueme me kodra drunore, të qeshun në ngjyrat e pranverës, ngriheshin njena bri tjetrës dy shtëpia të mëdhaja të thjeshta, guri e gëlqereje. Dukeshin si të bame prej së njejtes dorë, e gjithashtu kopshtet e rrethuem nga gardhet, të vendosun kundruell secilit prej tyne, ishin të së njejtes përmasë e trajtë. Kush banonte aty sidoqoftë nuk e kishte të njejtin fat.
Në njenin prej dy kopshteve, ndërsa qeni flinte në zinxhirë dhe fshatari vinte rreth pemishtes, në nji qoshe, disa zogj të veçuem, flisnin për përvojat e tyne të mëdhaja. Në kopsht kishte edhe do ma në moshë. Por të vegjlit ku, prapëseprapë, trupi ruente trajtën e vezës prej të cilës kishin dalë, donin me vëzhgue mes tyne jetën, në të cilën ishin gjendë, sepse nuk ishin mësue edhe aq për mos m’e kuptue. Kishin vuejtë e gëzue tashma, prejse jeta e pak ditëve asht ma e gjatë sesa mund t’i duket atij që e ka provue për vite. Dhe dinin shumë, tue pasë parasysh se nji pjesë të madhe të përvojës e kishin marrë me vete nga veza. Në fakt sapo dolën në dritë, mësuen se gjanat duhet me i vëzhgue mirë, ma sëpari me njenin sy e mandej me tjetrin, për me pa nëse duhej të hanin apo të kishin kujdes prej tyne.
Dhe folën për botën dhe pafundsinë e saj, me ato pemë e ato gardhe që e rrethonin, dhe atë shtëpi tepër të madhe e të naltë. Të tana gjana që shiheshin tashma, por shiheshin ma mirë tue folë për to.
Mirëpo njeni prej tyne, me push të verdhë, i ngimë mirë – për rrjedhojë: i ngeshëm – nuk u mjaftue me folë për gjanat që shiheshin, por përftoi nga ngrohtësia e diellit nji kujtim që menjiherë tha: – Sigurisht që ne jemi mirë, sepse ka diell, por kam mësue se në këtë botë mund të rrihet edhe ma mirë, gja çka më shqetëson, dhe do t’jua tham sepse ju shqetëson edhe juve. E bija e fshatarit tha se ne jemi fatkeqë, sepse na mungon nana. E tha me nji kuptim kaq të fortë dhembshunie sa mue m’u desht me qa.
Nji tjetër ma i bardhë e me njado orë ma i ri se i pari, ndërsa kujtonte ende me mirënjohje atmosferën e ambël nga ku kishte lindë, protestoi: – Ne nji nanë e kemi pasë. Asht ai rafti i vogël gjithmonë i ngrohtë, edhe kur asht i ftohti ma i madh, prej të cilit dalin zogjtë e bukur e të zhvilluem.
I verdhi që me kohë mbante të gdhenduna në shpirt fjalët e fshatares, e që kishte pasë kësodore kohë me i frye, tue andrrue për atë nanë gjersa m’e përfytyrue të madhe sa tanë kopshti dhe të mirë si ushqimin, briti me nji dëshpërim të drejtuem ma shumë bashkëbiseduesit sesa nanës për të cilën ai fliste: – Nëse do të bahej fjalë për nji nanë të vdekun, të gjithë kishin m’e pasë. Por nana asht gjallë dhe vrapon shumë ma shpejt se ne. Mbase i ka rrotat si qerrja e fshatarit. Prandej mundet me të ardhë afër, për pa pasë nevojë që ti m’e thirrë, për me të ngrohë kur ti je gati me u rrahë nga era e kësaj bote. Sa bukur do të ishte m’e pasë pranë, natën, nji nanë të tillë.
Hyni në bisedë nji zog i tretë, vëlla me të tjerët, sepse doli nga e njejta makinë që tashma e kishte trajtësue pak ndryshe. Sqepin ma të gjanë dhe kambçet ma të shkurta. E thirrnin zogu i paedukatë, sepse teksa hante ndihej tue kërcitë sqepthi i tij, ndërsa në të vërtetë ishte nji rosak që në rrethin e vet do të ishte mbajtë si shumë i sjellshëm. Edhe në praninë e tij fshatarja kishte folë për nanën. Kështu që, kishte ardhë ai çast që kishte ngordhë nji zog, i rrëzuem së ngrimi prej të ftohtit në bar; i rrethuem prej zogjve tjerë që nuk i kishin shkue në ndihmë, sepse ata nuk e ndiejnë të ftohtin që i prekë të tjerët. Dhe rosaku me natyrën e mprehtë, që kishte fytyrëza e tij e rrëmbyeme me bazë të gjanë prej sqepthit, ngulmoi përnjiherë se, kur ishte nana zogjtë nuk mund të vdisnin.
Dëshira e nanës shpejt infektoi tanë pularinë dhe u ba ma e gjallë, ma e paqetë në mendjen e zogjve ma të vjetër. Shumë herë sëmundjet fëminore prekin të rritunit dhe bahen për ta ma të rrezikshme. Dhe idetë gjithashtu, kajherë. Shembllimi i nanës, i cili ishte krijue në ato krentha të ngrohun nga pranvera, u zhvillue shpërmasisht, dhe gjithçka e mirë u quejtë ‘nanë’: koha e bukur e begatia. Dhe kur zogjtë vuenin, rosakët dhe gjeldetësit baheshin vëllazen të vërtetë, ngaqë etheshin për të njejten nanë.
Nji prej ma të vjetërve, nji ditë u betue se ai do ta gjente nanën, tue mos dashtë me ndejë ma për pa e ba këtë. Ishte i vetmi që në pulari qe pagëzue dhe quhej ‘Kurra’, sepse kur fshatarja me ushqimin në prehëntore thirrte kurra, kurra, ai ishte i pari që vraponte. Ishte tashma i fuqishëm. Nji gjel i vogël ku shpirti bujar tregonte luftaraken. I hollë e i gjatë si nji lama, kërkonte nanën ma parë se të gjithë, sepse e adhuronte: nanën për të cilën thuhej se dinte të dhuronte çdo ambëlsi e si pasojë edhe kënaqësinë e ambicies dhe të krenarisë.
Nji ditë, i vendosun, Kurra me ’i të këcyeme doli jashtë gardhit që, i ngulun, rrethonte kopshtin e lindjes. Sapo doli, menjiherë qëndroi i shtangun. Ku m’e gjetë nanën në pafundsinë e kësaj lugine, mbi të cilën nji qiell i kaltër ngrihej edhe ma i gjanë? Për të, tepër i vogël, nuk ishte e mundun me kërkue në atë pafundsi. Prandej nuk u largue shumë nga kopshti i lindjes. Ishte bota që njihte e, i menduem, erdhi rrotull atje. Kështu, u gjet përballë gardhit të kopshtit tjetër.
– Nëse nana do të ishte këtu mbrendë – mendoi – do ta gjeja me’iherë. – Me t’u çlirue nga shqetësimi i hapësisë së pambarim, nuk pati ngurrime të tjera. Me nji këcim kaloi edhe atë gardh, dhe u gjet në nji kopsht shumë të ngjashëm me atë prej kah vinte.
Edhe këtu kishte nji grumbull zogjsh shumë të vegjël, që debatonin në barin e dendun. Por këtu ishte edhe nji frymor, që në kopshtin tjetër mungonte. Nji zog i stërmadh, mbase dhetë herë ma i madh se Kurra, binte në sy në mes të frymorthëve të mbuluem vetëm me push, të cilët – kjo shihej fill – e mbanin të madhin, frymor të fuqishëm dhe si kryetarin e mbrojtësin e tyne. Dhe ai kujdesej për të gjithë. I jepte nji ndëshkim atij që largohej shumë, me do tinguj shumë të ngjashëm me ato që fshatarja në kopshtin tjetër përdorte me zogjtë e vet. Por bante edhe tjetër gja. Në çdo çast përkulej mbi ma të ligshtit tue i mbulue me tanë trupin e vet. Sigurisht për t’i përçue nxehtësinë e duhun.
– Kjo asht nana, – mendoi Kurra i gëzuem. – E gjeta dhe tash nuk kam m’e lanë ma. Si ka me m’dashtë! Unë jam ma i fortë e ma i bukur se tanë këta. E mandej kam m’e pasë të lehtë me qenë i ndigjueshëm, sepse vërtet e due. Sa e bukur dhe madhshtore asht. Unë njimend e due dhe asaj dëshiroj t’i truhem. Kam m’e ndihmue edhe me ruejtë gjithë këta hiça.
Për pa e kqyrë, nana thirri. Kurra u avit tue kujtue se thirri pikërisht atë. E pau të zanun tue çukatë tokën me do goditje të shpejta të thojve të fuqishëm, dhe mbeti i çuditun për atë vepër ku ai merrte pjesë për herë të parë. Kur ajo u ndal, ’i krymbth u përdrodh përpara saj mbi terrenin e zbathun barit. Tash ajo kakariste, ndërsa zogjtë përreth saj nuk kuptonin dhe e shikonin të ngazëllyem.
– Të marrë! – mendoi Kurra. – Nuk e kuptojnë se ajo dëshiron që ta hanë atë krymbth. – Dhe, përherë i shtyem nga ngazëllimi i tij i bindjes, me vrap u lëshue mbi prenë dhe e gëlltiti.
Dhe atëherë – i ngrati Kurra – nana u gjuejtë mbi të furishëm. Jo menjiherë ai e kuptoi, sepse pati dyshimin se ajo, të cilën sapo e kishte gjetë, donte ta ledhatonte me furi të madhe. Ai do t’i kishte pranue me mirënjohje tana ledhatimet, për të cilat ai nuk dinte kurrgja, dhe prandej mendonte se mundnin me të dhimbtë. Por goditjet me sqep të fortë, që vërshuen mbi të, sigurisht që nuk ishin puthje dhe ai hoqi çdo dyshim. Desht me ikë, por zogu i madh e goditi dhe, me ta kthye përmbys, ajo i këceu sipër tue i ngulë thojtë në bark.
Me nji mundim të pamasë, Kurra u çue dhe ngau drejt gardhit. Në vrapin e tij të krisun përmbysi njaca zogj, që ngelen aty me kambçet në ajër tue cijatë dëshpërueshëm. Prandej ai mujti me shpëtue, sepse anmikja e tij qëndroi për ’i grimëherë afër të përmbysunve. Me të mbërritë te gardhi, Kurra, me nji këcim, përpos shumë degëve e drizave, nxori trupin e tij të vogël e të zhdërvjelltë jashtë.
Nana, përkundrazi, u ndal te nji thurimë plot me degë. Dhe atje ajo ndeji madhnisht tue pa si prej nji dritoreje furacakun, i cili, i këputun, ishte ndalë edhe ai. E shikonte me sy të tmerrshëm të rrumbullakët, të kuq nga mënija. – Kush je ti që përlave ushqimin, të cilin unë me shumë lodhje e kisha nxjerrë nga dheu?
– Unë jam Kurra – tha me përultí zogu. – Po ti kush je dhe përse më vrave aq shumë?
Dy pyetjeve ajo nuk i dha veçse nji përgjigje: – Unë jam nana, – dhe me shpërfillje i ktheu kurrizin. Pak kohë ma vonë, Kurra, tashma nji gjel i shkëlqyem race, gjendej në nji tjetër pulari. Dhe nji ditë ndigjoi tue folë nga gjithë shokët e tij të rij, me përzemërsi e keqardhje për nanën e tyne.
Tue pa fatin e mbrapshtë të vetin, ai tha me trishtim: – Nana ime, përkundrazi, qe nji egërsinë e lemerishme, dhe do të kishte qenë ma mirë për mue, që unë të mos e kisha njohtë kurrë.
Përktheu: Lisandri Kola

Google+ Followers