Vjen ne shqip Thomas Mann


Dy kryevepra të shkrimtarit të madh gjerman Thomas Mann, fitues i çmimit Nobel, i konsideruar një ndër shkrimtarët më të mëdhenj të shekullit të XX.
Të përkthyera nga Piro Misha





MARIO DHE MAGJISTARI

~~

TRISTANI

të autorit



THOMAS MANN





Autori: Thomas Mann

Titulli: MARIO dhe MAGJISRATI - TRISTANI

Perktheu: Piro Misha

Numri i faqeve:  176 fq

Cmimi: 650 leke

Botues: Botimet Linus

ISBN:  978-9928-136-14-5







Dy ndër kryeveprat e shkrimtarit të madh gjerman Thomas Mann,  një ndër figurat më madhore të gjithë letërsisë dhe kulturës evropiane të shekullit të njëzet.


Ndër veprat e tij të tjera mund të përmenden romanet: “Budenbrokët”; “Mali magjik”; “Jozefi dhe vëllezërit e tij”; “Doktor Fausti”; si dhe novelat “Vdekje në Venecia”; “Tonio Kruger”, etj.


Thomas Mann (1875-1955) është fitues i Çmimit Nobel për letërsinë.







Sigurisht që të dyja përmbledhjet, siç qe rregulli aso kohe, u shoqëruan me parathënie të hollësishme, të cilat kishin një qëllim të dyfishtë: nga njëra anë në parathëniet u përpoqa të sillja një informacion të vyer për këta autorë të rëndësishëm që lexuesi shqiptar s’i njihte, si dhe për krijimtarinë e tyre; nga ana tjetër, sigurisht, përpiqesha të përligjja ‘ideologjikisht’ arsyen e botimit të disa prej krijimeve, për të cilat mund të lindnin dyshime.
Sidoqoftë, duke e parë gjithçka tashmë nga distanca e kaq shumë viteve, s’ka dyshim se për botimin e këtyre dy përmbledhjeve duhet t’i jem mirënjohëse dhe shefes së redaksisë së letërsisë së huaj, ku unë punoja aso kohe, Donika Omarit, për mbështetjen që më dha si mua, ashtu dhe shumë të tjerëve që në ato vite të vështira përpiqeshin që, nëpërmjet përkthimeve, të hapnin një dritare, sado të vogël, për të parë si ishte në të vërtetë bota e madhe që ne na ishte mohuar.
Në këtë ribotim të tyre, të dyja novelat e Thomas Mannit sillen natyrisht të plotësuar dhe me ato pak pjesë që iu ishin shkurtuar në botimin e tyre të parë: sidoqoftë, bëhej fjalë për pak rreshta.


MARIO DHE MAGJISTARI


E gjithë atmosfera e Torre di Venere-s më ka mbetur në mend si diçka e pakëndshme. Që në çastin e parë, vetë ajri i vendit na bëri të mos ndjeheshim të qetë, ndjeheshim të acaruar e me nervat e cingërisura; pastaj, në fund, ndodhi ajo historia tronditëse e Çipolës, e atij tipi të tmerrshëm, që dukej sikur në një mënyrë aq fatale, por që njeriut i bën aq shumë përshtypje, mishëronte në vetvete tërë ligësinë e çuditshme të atij ambienti. Kur kujtojmë përfundimin, na bëhet se ai fund i tmerrshëm i asaj historie ishte i paracaktuar e ishte pjesë e vetë thelbit të gjërave; veç ndodhja aty e fëmijëve ishte rrjedhim i një keqkuptimi, që erdhi për shkak të asaj dukjeje të rreme, me të cilën paraqitej në sytë e botës ai njeri i çuditshëm. Por fatbardhësisht, ata as që e morën vesh se ku mbaronte shfaqja e ku niste tragjedia, dhe ne i lamë ata të ruanin besimin e tyre të lumtur se gjithçka gjer në fund, s’kishte qenë gjë tjetër veçse pjesë e shfaqjes.
Torre di Venere gjendet nja pesëmbëdhjetë kilometra larg nga Portoklemente, njërit prej plazheve më në zë në bregdetin e Tirrenit. Portoklemente është një qytet elegant, që për muaj me radhë mbushet plot e përplot me njerëz që pushojnë. Rruga kryesore, e mbushur plot me hotele shumëngjyrëshe e dyqane, zbret deri në një plazh të gjerë, të mbuluar me çadra e kështjella rëre, të zbukuruara me flamurka, plot me njerëz të nxirë nga dielli, ku gjatë tërë kohës mbretëron zhurma e rrëmuja. Dhe po ky plazh i bollshëm e i këndshëm, i mbuluar me rërë të imët, në skaj të të cilit nis një pishnajë e pranë saj ngrihen malet, vazhdon një copë herë përgjatë gjithë bregdetit. Ndaj s’ka pse të çuditesh që vetëm një copë udhë më tej prej kohësh është ngritur edhe një vend tjetër konkurrent, më pak i bujshëm: Torre di Venera (ku është e kotë të rrish e të kërkosh me sy kullën që i ka dhënë emrin qytetit), që përbën një degëzim të plazhit të vjetër më të madh dhe që për disa vjet mbeti si një idil për një pakicë, një strehë për ata që kërkonin të jetonin më larg kësaj bote. Por, siç ndodh zakonisht në raste të tilla, shpejt qetësia u shtrëngua të tërhiqej më tej përgjatë bregut, në drejtim të Marina Petrierës apo një zot e di se ku tjetër. Bota dihet që kërkon qetësinë e njëkohësisht e dënon atë - turret tek ajo me dëshirën e marrë e qesharake që të bashkëjetojë me të, duke e gënjyer veten me mendimin se ku janë ata, duhet të jetë edhe qetësia; dhe mjaft të ketë ngritur çadrën e vet në një vend të qetë, dhe është e zonja të mendojë se qetësia do të mbetet gjithmonë po aty. E kështu Torreja, edhe pse gjer tani ka qenë më modeste e më e mbledhur nga Portoklementja, është duke u bërë gjithnjë e më me zë si për italianët, ashtu edhe për të huajt. Njerëzit nuk shkojnë më në plazhin mondan, por aty pranë, në Torre di Venera (por ama kjo braktisje nuk e kalon masën, Portoklementja mbetet një plazh i modës, po aq zhurmëmadh e i mbushur me njerëz), ku jo vetëm që ka më shumë klas, por dhe të kushton më lirë. Dhe fuqia tërheqëse e këtyre avantazheve vazhdon të mbetet edhe atëherë kur vetë këto avantazhe ka kohë që s’ekzistojnë më. Torreja ka një Grand-Hotel; është ngritur një numër i madh pensionesh, ca luksoze e ca të tjera më modeste. Kush ka aty një pronë apo ka zënë me qira vilat e kopshtet me pamje nga deti, nuk gëzon më në plazh atë qetësinë e patrazuar të mëparshme; në korrik e në gusht pamja aty nuk ndryshon në asgjë nga ajo e plazhit të Portoklementes: po ajo turmë njerëzish që lahen, që thërresin, zihen, ngazëllehen, me kurrizin e rrjepur nga një diell i tmerrshëm; barka të vogla laramane e fundsheshta përkunden përmbi kaltërsinë vezulluese e mbi to fëmijë, me ca emra kumbues, që nënat, që rrinë në roje, i thërresin, duke e mbushur ajrin me britma meraku ej: Nino!, Sandro!, apo Maria e Biçe! Shitësin e luleve e të koraleve, stridheve, limonadës e cornetti al burro, kalojnë përmes këmbëve të atyre që rrinë shtrirë e ofrojnë mallin e tyre, duke thirrur edhe ata me atë zërin e tyre kumbues e grykor prej jugorësh.
E tillë ishte skena që gjetëm kur mbërritëm në Torre: deri diku e këndshme, por ama, në fund të fundit, menduam se kishim ardhur si tepër shpejt. Ishte mesi i gushtit dhe sezoni italian ishte ende në kulmin e vet dhe për një të huaj nuk është aspak kjo koha që të mund të shijojë hijeshitë e vendit. Ç’rrëmujë që ishte në kafenetë faqe detit apo në “Ekuizito”, për shembull, ku vinim nganjëherë e ku na shërbente Mario, pikërisht ai Mario për të cilin pas pak më duhet t’ju tregoj! Ishte thuajse e pamundur të gjeje ndonjë tryezë bosh; kurse orkestrinat e ndryshme luanin pa pyetur fare për njëra-tjetrën, duke u përzier aq sa të shushatnin tek të hynin në mes të bisedës. Për më tepër, mbasditeve ka shumë që vijnë aty nga Portoklementja. Është e natyrshme që Torre përbën një nga pikat e preferuara për shëtitjet e pushuesve, që s’gjejnë dot rehat, në saje të një autobusi gumëzhitës Fiat, i cili e bën atë rrugë tutje-tëhu, duke e mbuluar me një shtresë të trashë pluhuri rreshtin e shkurreve të landrave e të dafinave buzë xhadesë që lidh të dyja plazhet - një pamje e veçantë, por që ama s’është aspak e këndshme.
Me një fjalë, muaji i përshtatshëm për të shkuar në Torre di Venera është shtatori, kur pjesa më e madhe e njerëzve ka ikur. Apo përndryshe maji, kur uji s’është ende aq i ngrohtë sa t’i joshë jugorët që të lahen. Edhe në këto periudha, para apo pas sezonit, plazhi prapë jo se është i shkretë, veçse është ca si më i qetë dhe më pak i frekuentuar nga vendasit. Nën tendat e kabinave e në sallat e ngrënies mbizotërojnë anglezët, gjermanët e francezët, kurse në gusht, të paktën në Grand-Hotel (ku ne, meqë s’kishim rekomandim për ndonjë privat, kishim zënë vend), i huaji e ndien veten të veçuar e si një mysafir të dorës së dytë, mes asaj dyndjeje të shoqërisë fiorentinase e romane.
Një përvojë të tillë e patëm edhe ne dhe u mërzitëm që mbrëmjen kur mbërritëm dhe kamerieri, në sallën e ngrënies, na caktoi tryezën ku do të rrinim. Jo se kishim ndonjë gjë kundër asaj tryeze por ja që neve na kishin mbetur sytë te veranda aty përjashta që shtrihej mbi det, ku kuqëlonin ca llambadarë të kuq e ku ende kishte vende bosh, megjithëse edhe ajo ishte po aq e mbushur me njerëz sa edhe salla brenda. Pastaj edhe fëmijët sikur u magjepsën nga ajo pamje festive, kështu që ne, pa e zgjatur më, bëmë të ditur se do të na pëlqente ta kishim tryezën jashtë në verandë - por, me sa duket, kjo kërkesë e jona e kishte burimin te mosnjohja e rregullave, se na u përgjigjën tërë mirësjellje, por ca si të zënë ngushtë, se ai kënd i lezetshëm ishte i rezervuar për klientët e hotelit: di nostri clienti[1]. Për klientët e tyre? Po edhe ne të tillë ishim. Nuk ishim as turistë e as bredhacakë, por bujtës që do të qëndronim aty për tri a katër javë. Sidoqoftë, nuk këmbëngulëm për shpjegime se cili na ishte dallimi midis bujtësve të llojit tonë dhe asaj klientele së cilës i ishte lejuar që të hante bukë aty përjashta, nën ndriçimin e atyre llambadarëve të kuq, por e hëngrëm darkën nën ndriçimin e thjeshtë e të rëndomtë të shandanëve të sallës së ngrënies; dhe s’duhet lënë pa e përmendur se ishte një darkë tepër e rëndomtë e monotone prej hoteli; më pas pamë se kuzhina e pensionit “Eleonora”, nja dhjetë çape më në brendësi, ishte mjaft më e mirë.








TRISTANI


 I

Jemi në Einfrid, në sanatorium. Një godinë e gjatë, e bardhë dhe e drejtë, me dy ndërtesa të vogla anash, ngrihet në mes të një kopshti të madh e të këndshëm, të zbukuruar me ca guva, tenda e shatorre të vogla fshatarake, kurse prapa çatisë së saj të pjerrët ngrihen male të mëdhenj të blertë që gërryhen tek-tuk nga ca përroska të veshura me drurë.
Si edhe më parë, institucionin vazhdon ta drejtojë doktor Leandri. Ky është një burrë me një mjekër të zezë me dy maja, qimedredhur e të ashpër si qime kali, ka pastaj një palë syze me xhama të trashë e vezullues, dhe, kur e sheh, duket si një njeri të cilit shkenca ia ka ftohur gjakun dhe e ka mbushur me një pesimizëm të qetë, të duruar. Dhe me këtë mjekër, me këto syze, këtë pamje, atë mënyrën e tij të të sjellurit, të prerë, të përmbajtur e përherë të shqetësuar, ai i ka pacientët gjithnjë nën pushtetin e vet: i mban nën kontroll këta të sëmurë, që, tepër të dobët për të vendosur vetë, e pranojnë me gjithë qejf sjelljen e tij të rreptë, si një mburojë për veten e tyre.
Sa për zonjushën fon Osterloh, ajo është e palodhur, kur është puna për mirëmbajtjen e institucionit. Oh, zot, ta shohësh si punon. Tani e sheh këtu, një çast më vonë e ke në cepin tjetër të godinës, s’lë qoshe pa vajtur vetë. Ajo është mbretëreshë e kuzhinës, kujdesohet vetë për rezervat me ushqime, ngjitet vetë të kontrollojë raftet e çarçafëve e vetë drejton gjithë personelin shërbyes: vetë e ka në merak edhe gatimin, me qëllim që të bëhet me kursim, të jetë sa më higjenik, tërheqës e oreksndjellës nga paraqitja. E drejton gjithçka me kujdesin e zellin më të madh dhe gjithë kjo përkujdesje e saj e tepruar fsheh në vetvete një qortim të vazhdueshëm për burrat, nga të cilët ende askush s’i ka kërkuar dorën për ta çuar tek altari. Por, ama, përherë në faqe i digjet, me dy vurrata të kuqe, shpresa e saj e pashuar për t’u bërë një ditë prej ditësh zonja Leandër.
Ozon dhe një ajër i qetë, i qetë... le të thonë ç’të duan rivalët apo keqdashësit e doktor Leandrit. Einfridi prapëseprapë mbetet një vend i shkëlqyer, i rekomanduar për gjithë ata që vuajnë nga mushkëritë. Dhe aty s’vijnë vetëm tuberkulozët, por pacientë të të gjitha llojeve, zotërinj, zonja dhe bile dhe fëmijë vijnë aty për t’u shëruar. Sepse doktor Leandri ka arritur rezultate të mira në shumë lloje të tjera sëmundjesh. Vijnë këtu njerëz që vuajnë nga çrregullime gastrike, si zonja e gjyqtar Shpatcit, që ka edhe një infeksion në vesh, njerëz me probleme në zemër, paralitikë, të sëmurë me reumatizëm, me sëmundje nervore të të gjitha llojeve dhe shkallëve. Një gjeneral që vuan nga diabeti harxhon aty pensionin, duke u grindur tërë kohën e kohës me veten. Janë pastaj ca zotërinj me ca fytyra të tretura, kockë e lëkurë, që i hedhin këmbët kuturu, në një mënyrë që s’paralajmëron asgjë të mirë. Është edhe një zonjë e moshuar, gruaja e njëfarë prifti Hëlenrauh, e cila ka sjellë në këtë botë katërmbëdhjetë fëmijë dhe që tani s’është më në gjendje të mendojë as edhe gjënë më të vogël, e megjithatë ende s’ka gjetur paqe, por ka një vit të tërë që vazhdon të endet si ndonjë hije nëpër godinë, e ndjekur pas nga infermierja e saj personale.
Nganjëherë, në “rastet e rënda”, te të sëmurët që dergjen të shtrirë në dhomat e tyre dhe që s’t’i sheh syri kurrë as në sallën e ngrënies, e as në atë të pritjes, ndodh ndonjë vdekje. Por kur kjo ndodh, këtë s’e merr vesh askush, bile as edhe komshiu i atij që ka vdekur. Në heshtjen e natës këtë mysafir të bërë dyllë e largojnë, dhe jeta në Einfrid vazhdon të rrjedhë e qetë, me masazhe, trajtime elektrike, dushe e banja, djersitje me avull në ca dhoma të pajisura me të gjitha sukseset e terapisë moderne.
Ashtu vërtet, shumë gjëra ndodhin këtu, institucioni është në lulëzim. Vetë doktor Leandri bashkë me zonjushën Osterloh i përcjellin njerëzisht ata që largohen gjer te karroca, kurse portieri i njërit nga krahët anësorë i bie kambanës për të lajmëruar kur vjen ndonjë mysafir i ri. Janë të shumntë ata që kanë gjetur strehë këtu, në Einfrid! Bile edhe një shkrimtar që shkon aty më kot ditët që i ka dhënë i madhi zot - një njeri i çuditshëm, me një emër të ngjashëm me emrin e njëfarë minerali apo guri të çmuar.
S’ka shumë kohë që doktor Leandrit i është shtuar edhe një doktor tjetër, që merret me rastet e lehta dhe me ato të pashërueshmet. Quhet Myler, por as që ia vlen të flasim për të.





[1]. (Ital. në origjinal) për klientët tanë.


Google+ Followers