Jeta dhe vdekja, tregim nga Anton Pashku

Anton Pashku

Nuk e pa ma diellin tue u
luhatë në valëzat e lehta të lumit
të gjanë; e kishin mëshefë
mbas shpinës së tyne kodrat,
përmoi të cilat qielli ishte i
shkarravitun pa kurrëfarë
lidhje, si prej dorës së përlyeme
të fëmisë, me ngjyrë
të kuqe, të cilën ai mandej
mundohet me e fshi ngutshëm,
tinëz nanës. Ktheu kryet
dhe zu të kundrojë lëvizjet e
gjalla të peshqve të vegjël, të
cilët bridhshin papra bregut
atypari, rreth kambëve të tij
të zhytuna n’ujin e kthjellët që
pranë bregut asht i vokët dhe
gati i palëvizshëm. Për çdo
mbramje ia kishte anda me
ardhë e me i llapërçitë kambët
në lum, me soditë syprinën
e tij që zhubravitet vetem
prej ndonji peshku që këcen,
përhidhet dreqnisht n’ajër e,
tue i vetue luspat e barkut,
përdridhet edhe nja dy a tri
herë, rrëxohet dhe zhytet n’ujë
ku, në fillim, sajohen shum valëza të vogla që
shkojnë lehtas tue u përhapë ngadalë kah bregu.
Kjo lojë i pëlqente. Lojë e valëzave të qeta. Dhe,
sa herë që rrin ulë në vendin e tij të zakonshëm,
këtu, aty pak ma poshtë burimit të cemtë, shikimi
i tij ndalet gjithmonë tue shetitë nëpër to, prej
valëzës në valëz, në krahnorët e të cilave dridhet,
përkundet andshëm si me dashtë me ra me fjetë
dielli që, ashtu si shef ky, i duket se asht tue u
kotë. N’ato çaste i duket se pushon. Si foshnjë. Si
fëmi. Dhe- ate përherë ia ka pasë anda me e pa.
Ashtu të çkujdesun. Tue ndejtë lirisht. Të qetë.
Por, kështu ndodh kur asht mot i mirë, si ky
që asht tue zgjatë sa ditë, sa kohë. E kaherë ka
që nuk i ka ndodhë mos me e pa. Vetëm njiherë
i ndodhi. Atëherë kur lumi i ishte dukë si ndonji
rrugaç që thyen e vjedh çdo gja që sheh përpara
… Atëherë kishte qenë mëngjez. Të gjithë grepat
i kishte pasë lëshue me zanë peshq. Kudo përreth
kishte ra në pre një heshtje e randë, të cilën
mezi mundnin me e përtypë gjelat me kikirimën
e tyne. Kishte pasë zgjedhë barkën e tij për me
lundrue në lumin që i dukej se rridhte qetësisht,
ndërsa atje larg, si këlbaza të mëdha, shiheshin
vransinat që ishin turrë me kaplue qiellin. N’at
çast i kishte ra ndërmend se, në mbramje, ia
kishte pasë qëllue shum bukur se moti do të vërshonte
e të mirrte tanë fushën- edhe pse gati të
gjithë tjerët kishin pasë profetizue mot të mirë.
Prap e kishte lidhë barkën në vendin e saj dhe
ishte ulë pranë grepave e, tue shikue syprinën
e lumit që kishte marrë nji ngjyrë të mbyllët,
mbështuell cigaren.
Grepat nuk lëviznin vendi që kishte qenë
gjithmonë i pasun me ta, kishte ndie se si në
dorë e kishte pasë lagë nji pikë e madhe shiu. Ajo
ishte përhapë nëpër lëkurën e dorës së tij, dhe ky
ishte pasë mbetë tue shikue me nji buazëqeshje
disi të pakuptimtë. Mandej kishte pa nji pe të
hollë zjarri tue gjarpnue nëpër qiell. Mbas saj
ishte ndëgjue nji murmurimë e gjatë, së pari e
fortë, shum e fortë, që kishte ardhë tue u zvoglue,
fashitë. Dhe, prap-heshtje e zapllueshme, të
cilën kaherë nuk e kishte pasë ndie aq të randë.
I dukej se ajri ishte rrallue. E përreth, ishte terrinë.
Ndëgjonte ma thekshëm zhumhurin e valëve
kah rrahshin barkën e tij, që puthte bregun orë e
çast. Edhe grepat luejshin me ujin, ose ma mirë
me thanë, uji me ta. Dhe kishte vështrue: vendi
i dukej si i shkretë dhe nuk mundej me pa tjetër,
përveç nji kalorsi që e diktoi tue ardhë Xhadës
së Madhe. Ishte i krrusun dhe, këtij, n’çast, ia
kishte pasë marrë mendja se ai ishte i plaguem.i
kishte dalë përpara me e pyetë se prej nga vinte
ashtu, por ai i kishte thanë se duhej të shkonte
nalt, atje te Lugu i Karcejve.
Atje lumi me siguri kishte dalë prej shtratit
të vet. Kishte gufue. Dhe ndjeu disi, në shpirt,
njifarë parandjenje të zymtë, e cila e kishte përshkue
nëpër tanë trupin e tij. Tash i dhimbeshin
njerzit që ndodheshin atje, te Lugu i Karcejve,
tue u mundue me e ndalë, me e vu për shtrat të
vet lumin që vinte gjithnji e ma tepër, shum e
ma shum, tue u trazue, tue ardhë ma i trubullt.
Grepat i muerën valët dhe ky, për nji çast, mbeti
tue shikue kah tretshin teposhtë. Barka ishte plot
me ujë, kurse përskaj shavarit të madh syni i zu
në diçka të pajetë, që notonte nëpër lum. I ra
përreth, zdathi opingat, përvoli pantollonat deri
në gjujë, hyni n’ujin e shqetësuem dhe – dora i
ndeshi në trupin e nji ushtari të vdekun. E tërhoq
në breg. Ky nuk kishte pa kurr aso petkash ushtarake.
Ushtarët që kishte pa në qytet kishin rrobe
e kapele tjera. Në gjoks kishte pasë nji pllakë me
disa shkronja dhe fjalë të nji gjuhe të huej, kurse
në brez të ngjeshun këllëfin e thatë të revoles.
Kishte pasë edhe çizme të mira. Njiherë i kishte
shkue mendja ma ia marrë, por menjiherë i ishin
kujtue fjalët e babës që i kishte thanë se – asht
keq me marrë gja prej të vdekunit. Padashas, fare
padashas për ku me dijtë se çka i shpëtoi dora
dhe shtyni ushtarin e huej, i cili në setër kishte
nji medalje që në të vërtetë ishte njifarë kryqi si i
thyem. Valët e kapën, e rrëmbyen ushtarin e huej
dhe shkonin tue e shty përpara. Ky e shikonte at
trup që gjithnji e ma tepër zvogëlohej në sy, pa
dijtë mirë se pse u tregue aq i ftohtë ndaj tij dhe
ma në fund nuk e nxuer në breg. Shum pak ia
trazoi ndiesit ai trup i atij ushtari të huej. Dhe,
në heshtje, ia kishte kthye shpinën. Ishte ulë
pranë barkës, përskaj të cilës notonte nji tra.
Prej blozës, me të cilën ishte e përlyeme, ia muer
mendja se ishte i kulmit të ndonji shtëpije. Mandej
mbi valë pa edhe nji derë. Dikur edhe nji shtrat.
U shtang. Për bri barkës u përplas nji trup
fëmije. Këte nuk e kishte pa deri më tash. I ishte
dukë se kishte pasë gufue prej mbrendësisë së
valëve. Hyni n’ujë deri në shokë, e muer fëminë,
e lëshoi në breg dhe – u ndal tue e shikue. S’e
njihte. Në sytë e tij shikoi diçka si të fikun me
zor. Kjo gja e pikëlloi. Dhe muer kupinin, rrëmihu
me te dheun dhe e vorrosi aty, në breg. Kur
e lëshoi plisin e mbramë mbi vorr, i iku shikimi
plot troha pikllimi andej kah lumi, ku pa nji herë
nji, mandej dy, dikur tre e, në fund, shum trupna
njerëzish … Nxue njenin, mnadej tjetrin, nxuer
shumë … dhe nisi me i vorrosë. Vorrosi nji, dy,
tre … U lodh. Tanë trupi i dhimbte. Por vorroste
edhe ma, derisa iu thye kupini.
Tash trupi edhe me dashtë, s’kishte me çka
me rrëmihë dheun. Prandej u shtri. Shiu binte
papra. Ndëgjonte hukamën e egër të lumit, kah
i cili nuk ndiente ma kurrfarë vullneti me shikue.
E dinte se nëpër valët e tij notonin njerëz, njerëz
të vdekun. Edhe shum e shum ushtarë të huej.
Edhe pjesë t’orendive të shtëpijave, dyer, duer të
thyeme dhe çkamos. Por, lumi i
sillej papra para sysh. Ate nuk e
kishte pa kurr t’atillë. E, pra, përherë
ishte frigue se nji ditë do ta
shihte ashtu. Të çmendun. Me të
vërtetë, kishte pasë mendue, pse
katundi nuk kishte ndreqë nji
pendë të fortë? Mendët i kishte
te Lugu i Karcejve. Ku me dijtë
se çfarë mundimesh heqin njerzit
atje, ku me dijtë! Ky, i shtrimë
në ranë, i lagun qull vetëm e
mirrte me mend se çka ndodhte
atje. Mendonte: sikur ta dijnë
njerëzit, qysh tash do t’ia nisnin
me ndërtue nji pendë të fortë
edhe pse asht stuhi. I dukej se,
mu atëherë, ishte çasti për nji
punë të këtillë, sepse njerëzit me
sy, me veshë e me shpirt shihnin
dhe provonin shkumën e idhët të
valëve të lumit të tërbuem. Dhe
n’atë egërsi të tij, ky mendonte
se duhej të ndërtohej penda.
Mendonte, mandej, se me këtë
mendim ndoshta bante nji perjashtim
të rrallë. Por, e dinte se
mashtrohej. Nuk ishte vetëm. Për
këtë ishte i sigurt. Por, ia kishte
anda me mendue kështu për veti:
se ishte i pari. E, sikur të ndodhej atëherë atje dikund
në Lugun e Karcejve, menjiherë kishte me
u thanë njerëzve me e ndreqë pendën. Ndoshta
kishin me e shpallë të marrë? Në këtë dyshoi.
Sepse ky do t’u thoshte: burra, tash sa jemi tue u
përpjekë me dëbue ujin prej arave e fushës sonë,
tash, pra, ta ndreqim pendën! Me nji rrugë dy
punë! Të bajmë kështu, që të mos kthehet kurr
ma ujë me shkretnue gjallnin tonë!… Mandej do
të buzëqeshte kur do ta pyetshin- se me çka me e
ndërtue at pendë të fuqishme? O, këtu tash i ishte
dukë se ishte lehtë me i bindë se penda e bukur
dhe shum e fortë do të bahej sikur në themelin e
saj të përdoreshin gurët, shkambijt e shkëputun
prej maleve. Buzëqeshi: sikur të bajmë kështu!
Por, ndoshta, edhe bajnë, more bablok-kishte
pasë mendue atëhere i shtrimë në ranë, i lodhun
prej vorrimit të trupava të njerëzve. Por, lodhjen
dhe të gjitha mendimet tjera në atë çast ia kishte
zëvendësue dëshira me dijtë se sa vorreza kishte
ba, sepse as vetë nuk e dinte se sa ishin ato që i
kishte çelë me kupin … Atëherë i ra ndërmend
trupi i fëmisë. U trishtue. Iu kujtue, mandej,
edhe trupi i ushtarit me petka të çuditshme, me
këllef të zbrazët në brez e me medaljen e kryqit
në setër, të cilën e shtypin duert e valëve. Tash
fëmija ishte në vorr, pranë tij, kurse ushtari ku
me dijtë se ku-ishte zhdukë moti prej syprinës
së lumit. Buzëqeshja e fëmisë nuk e linte me u
kotë, kurse hija e shkueme e ushtarit të huej e
qetsonte . ajo e solli atë buzëqeshje të fëmisë. E
ate lumi i çmendun, zhumhuri i të cilit e kishte
pasë lodhë. Të tanë: në mbarë trupin, në veshë,
në sy. Dhe, atbotë, këlkatset i ishin lëshue … I
kujtohej se e kishin pasë zgjue prej kllapisë së
randë disa zane, disa jehona çekajsh të mëdhyenj,
njifarë zhurme. E kur kishte pasë çue kryet,
të cilin e kishte ndie të randë, kishte pa njerëzit
tue punue diçka: zbardhonte nji themel i gjatë
dhe i trashë, zbardhonin dy themele nga të dyja
anët e lumit. Pranë tyne: gurë, shkambij. Asi
gurësh e shkambijsh për të cilët kishte mendue
se ishin shum të mirë për ndërtimin e pendës.
Por, për këtë gja nuk donte me u çuditë. I dukej
punë e natyrshme. Ishte çue. Kishte pa se barka
e tij ishte e lidhun ende në vendin e saj të zakonshëm,
por me brij të thyem prej valëve t’ujit.
Kurrgja, kishte mendue, kurrgja s’asht kjo, kam
duert dhe mundem me e ndreqë! Mandej ishte
ulë në vendin e vet, aty pak ma poshtë burimit të
cemtë, uji i të cilit ishte ma i kthjellët se përpara.
Aty kishte mbetë tue shikue ato muret e gjata, që
shkojshin gjithkah, kah gjarpnonte lumi. Ai lum
tash, mendonte, nuk do të mundet me dalë ma
prej shtratit të vet – do të jemi të qetë prej tij! Në
heshtje shikonte syprinën e lumit, të cilën prap
kishin pasë fillue me e xiglue peshqit e vegjël, të
cilët sikur sonte, bredhshin pranë kambëve të tij
të zhytun n’ujë.

Google+ Followers