DYSHIMI, nga Tahar BEN JELLOUIN*

Tahar BEN JELLOUIN

Quhem Muhamed Bouchaib. Jam pastrues xhamash. Nuk jam polak por magrebin. Prej pak kohësh më thërrasin Moha, të tjerë më dashakeqas, më quajnë Bouche. Qeshin dhe unë nuk e di përse. Gjithnjë gjejnë diçka për t'u tallur me emrin tim. Nuk e dija se mund të ishte kaq zbavitës. Jam me trup mesatar, zeshkan tamam zeshkan, me mjekër dhe flokë kaçurrela. Ngado që shkoj zvogëlohem. Jam arab, një arab i varfër dhe nuk ndjehem në shtëpinë time. 
Duhet të jem vërtet anormal. Më kontrollojnë sistematikisht në hyrje dhe në dalje të metros. Gjithnjë është një gisht që më dallon në mes të turmës. Duket sikur dikush më pret ngado që shkoj. Aq jam mësuar me këtë, sa që më ndodh ta sinjalizoj vetë policinë që të më kontrollojë. U them policëve:
"Ja ku jam"
Disa qeshin, disa më thonë të largohem. Jam bërë njeriu standard për tu kontrolluar. Gjëja më e neveritshme është se asnjëherë nuk gjejnë ndonjë gjë komprometuese tek unë dhe kjo i nervozon. Zemërohem sepse u krijohet përshtypja se punojnë kot. Më vjen keq për ta. Sidoqoftë nuk do të mbaj me vete ndonjë bombë apo ndonjë revolver vetëm që ata të kenë të drejtë dhe të ndjehen të kënaqur. Me mbarimin e ditës duke u kthyer në shtëpi do të thoshin:
"Të paktën e kapëm njërin!" "Ai kriminel po vinte një bombë në supermarket dhe mendonte që gjatë rrugës t'u shiste drogë fëmijëve tanë kur të dilnin nga shkolla!" Jo, jo, nuk mund të luaj lojën e tyre. Duhet t'i zhgënjej. Përse, as për mua nuk është zbavitëse.
Le të themi se të jesh i pafajshëm, t'a kesh ndërgjegjen të qetë, duket se vërtet nuk mjafton, disa herë ndodh që dyshoj. Dyshoj për veten, dyshoj për familjen time për miqtë e mi, për dokumentet e mi. Përpara se të dal nga shtëpia, qëndroj përpara pasqyrës dhe i bëj një kontroll vetes. Nuk gjej asgjë. Vetëm bileta të vjetra të metrosë, një shami, ndonjë monedhë. E kaloj dorën nëpër flokët e dendur, siç bëjnë ata dhe nuk gjej asnjë thikë dhe as doza droge.
Megjithatë, jam i shqetësuar. Eci si i truar, fshehur. Sa më shumë dyshoj në veten time aq më shumë më vënë re policët dhe më ndalojnë për të parë identitetin tim.
Duket se jam në rregull. M'u desh t'i plastifikoja dokumentet e mi sepse duke i marre vazhdimisht nëpër duar rrezikoheshin të copëtoheshin. Kujdes, nuk jam një i sëmurë, jam thjesht një i dyshuar. Gjithçka është kundër meje. Në fund të ditës së punës jam i zi. Xhamat e institucioneve pariziane janë me të vërtetë të pistë. Ngjaj si të dilja nga ndonjë minierë qymyri. Tutat i kam të ndyra. Fytyrën e kam të hequr dhe sytë të lodhur. Veç kësaj, mjekra që e mbaj prej vitesh nga përtesa, më bën të ngjaj me ata që i identifikojnë si "integralista islamikë". Shpesh më është bërë pyetja:
"Je integralist?", si të ishte një racë apo një kombësi. Unë u përgjigjem: "Doni të thoni në se jam mysliman? Po, jam mysliman, por nga një herë më pëlqen të pi një gotë verë me miqtë e mi; nuk ha mish derri dhe shkoj shumë rrallë në xhami për t'u falur. Mbaj Ramazan. Është i shenjtë. Edhe fëmijët e mi, që tashmë e kanë moshën, e mbajnë. Është i detyrueshëm, është feja jonë, nuk i bëjmë keq asnjeriu. Nuk falem çdo ditë, por Ramazanin e mbaj. Përpara se të vija në Francë nuk e dija fjalën "integralist". Besoj se për herë të parë e kam dëgjuar në televizor.
E pra, jam i dyshimtë sepse jam mysliman apo pse nuk jam i bukur? Thonë se e mbajmë mjekrën që t'u fusim frikën atyre. A kam unë fytyrën e një njeriu që kërkon të shtjerë frikë? Ndoshta po! Është e çuditshme sa më shumë kujdesem, sa më shumë merrem me pamjen time, aq më shumë tërheq vëmendjen e policëve. Thonë: "Ky nuk është i pastër!" Po cili është i pastër? "Një njeri i bardhë dhe i veshur mirë? Çfarë ngjyre duhet t'i kesh sytë që të jesh i pastër?
Qëkurse disa nga shokët më thërrasin Bouche kam veçse probleme. Por dje një polic më pyeti: "Mos ndoshta je një ushtar i Sadamit?"
I thashë se mes meje dhe Sadamit nuk ka asgjë të përbashkët përveç mustaqeve. Qeshëm, porse më pas e mendova përsëri. Pastaj ndodhi lufta 2.
Në atë rast kisha të drejtë të trembesha. Hyra në luftë si hyet në një bar. U ndodha brenda pa e dashur dhe pa e marrë vesh. Si edhe shumë të tjerë, mendoja se lufta do të zhvillohej në televizion. Gabohesha, sepse lufta mbërriti deri tek vendi i ynë i punës. Atë ditë do të bëja pjesë në skuadrën që pastron xhamat e Tour Montparnasse. Qe vendosur ashtu prej kohe. Ishim dy magrebinë dhe dy evropianë - një portugez dhe një francez. Përgjegjësi i skuadrës na tha kolegut tim algjerian dhe mua:
"Këtë herë jo, rrini këtu ka punë te WC-të për shembull.
Mbeta i habitur sepse Martini është gjithnjë i sjellshëm. Kurse sot nuk e kishte vështrimin të pastër. Na qortonte për diçka. E pra nuk kishim bërë asgjë të keqe. Miku im algjerian më tha:
"E shikon, lufta tashmë ka filluar!"
E kaluam ditën duke u sorollatur pa punë për shkaqe lufte. Mendoja se lufta zhvillohej tek Gjiri, por është e qartë se na quajnë si ushtarë të Sadamit dhe të Islamit, të dyshuar për një krim që nuk e di se ç'ishte. Mbase jemi terroristë dhe nuk e dimë. Ndoshta jemi emëruar në një mision pa dijeninë tonë.
E pikërisht në një çast të tillë hutimi dhe trishtimi zura të mendoj për vendin tim. E shikoja të ndriçuar nga dielli, të lulëzuar, të gjelbëruar.
Në të vërtetë nuk është i bukur, bile është i thatë dhe pak mikpritës. Për këtë edhe e lashë. Por më pëlqente ta imagjinoja ndryshe. Në ç'do gjë ka një bukuri të brendshme. Edhe gurët janë të bukur. Është larg ai, vendi im.
Shefi po shikonte televizor. Nuk vërehej asgjë; ndjehej një zë, i cili thoshte se kishte filluar një luftë e gjatë mes kristianëve dhe myslimanëve. E dija që isha në luftë, por nuk e dija se kundër kujt. Për fat ishte televizioni që ma thoshte. Më thoshte se ishte Xhihadi, që Islami do të triumfonte mbi të pabesët…
Pastaj e kuptova se bëhej fjalë për arabë në luftë kundër arabëve. Është e ngatërruar. Ajo që di është se duhej të pastroja Tour-in e Montparnassit kurse në të vërtetë jam i pa punë.
Atëhere mendova për djemtë e mi. Çfarë do t'u thosha atyre në mbrëmje? Për shembull mund t'u tregoja se arabët kanë pasur moshën e tyre të artë, që kanë shpikur zeron dhe algjebrën, që kanë futur në Evropën e krishterë filozofinë greke dhe zbulimet e mëdha të mjekësisë… Mund t'u përmendja të kaluarën e lavdishme pastaj krizat, luftërat për pavarësi, pastaj prapambetjen që na është ngjitur në kurriz. Pa le pastaj kjo e tashmja që s'i bën dot të ëndërrojnë. Jam i sigurt se ata nuk do të më besonin. Do të mendonin se për t'i qetësuar sajoj një moshë të artë arabe. Porse ata nuk e çajnë kokën.
Djemtë e mi janë të rritur. Janë tre, nga pesëmbëdhjetë deri në njëzet vjeç. Kur u flas arabisht më përgjigjen frëngjisht. Nuk janë krenarë për babanë që kanë. I kuptoj. Nuk thonë asgjë por e di se nuk ka pse të jenë kryelartë me një baba i cili është punëtor xhamash. Flasin pak. Ditët e festave i kalojnë me miqtë. I shikoj aq pak. Këtë mbrëmje do të jenë përpara televizorit. Nuk kam kurajë të kthehem në shtëpi. Do t'a kenë me mua sepse jam ai që jam. Një ditë Rajidi më i vogli më njoftoi se një portier i shkollës u kish thënë, pas një zënke midis nxënësish arabë:
"Shpejt do të procedojmë në pastrimin e minjve"
Thua jemi ne minjtë? Nuk e dija se na quanin minj."Shpesh në këto anë thuhej raton për arabët dhe ratonade për një sulm kundër një arabi. Por çfarë i kemi bërë Zotit dhe Profetit të tij që të meritojmë të gjithë këtë? Ndoshta ky është fati ynë. Jemi bërë për të emigruar. Profeti ynë Muhameti a nuk është emigranti i parë i Islamit? E di që në 622 iu desh të lerë Mekën për t'u strehuar në Medinë.
Tani që shpërtheu lufta ç'do të bëhemi? E di: do të jem më i dyshuar se më parë. Do të kontrollohem disa herë gjatë ditës, do t'a pësoj pa kundërshtuar asnjeri; do të zvogëlohem edhe më shumë sa me zi të dukem. Të shtypesh, të heshtësh t'a kapërdish si një kafshatë të hidhur, Të pësosh humbje të reja…
Isha i zhytur në këto mendime të dëshpëruara kur Martini më kërkoi të bëja pjesë në skuadrën e Notre-Dame. Një herë në muaj shoqëria jonë pastron xhamllëqet e katedrales Notre-Dame të Parisit. U habita. Mendova se lufta kishte mbaruar, por preferova të mos flisja. Duket se kanë fituar të krishterët. Martini duke më vënë dorën në shpatull më tha:
"Je një njeri i mirë! Mund të kem besim tek ti; të njoh, nuk je ekstremist nuk je i keq…"
I pranova këto lavdërime poshtëruese dhe të dyshimta dhe u bashkova me grupin ku isha i vetmi arab. Gjatë rrugës përsëritja: "Jam një njeri i mirë sepse edhe shefi e tha. Po sikur të më lindte dëshira për të thyer gjithçka? Por në se nuk arrij të kontrolloj veten e bëhem i keq? Ç'do të thotë të jesh njeri i mirë? Një që ul kokën dhe lë të kalojë çdo gjë?
Radioja - mbaj gjithnjë me vete tranzistorin tim të vogël - thoshte që aeroplanët amerikanë kanë hedhur tetëmbëdhjetë mijë tonelata bomba në Irak. Sa të vdekur shkaktojnë tetëmbëdhjetë mijë tonelata bomba? Nuk e thanë në radio. Duhet të jenë të shumtë njerëzit të cilët kanë preferuar të heshtin. Unë nuk jam iraken, por lajmi më bëri përshtypje; kam një lloj dhimbjeje, një peshë në stomak. Janë arabë, myslimanë si unë ata që e pësuan nga bombat. Në radio dhe televizion thonë se jemi fanatikë. Të fortë këta amerikanët! Nga lart, nga aeroplanët e tyre dallojnë fanatikët dhe i përshëndesin me bomba. Ky është civilizimi? Na tregojnë se dinë të bëjnë luftën, se dinë të vrasin.
Në Notre-Dame të Parisit atë ditë kishte shumë njerëz. Burra dhe gra, në grupe të vegjël faleshin. Përqendrim shpirtëror në qetësi duke i kërkuar Zotit falje dhe mëshirë. Ishte emocionuese. Kisha dëshirë edhe unë të falesha. Por duhet të nisja nga puna. Në radio flitet shumë për raketa dhe Izraelin.
Nga lartësia e skelës sime falesha brenda vetes. I bëja thirrje Allahut dhe Profetit të tij, Muhametit, që të bënin të mbretëronte paqja mbi tokë, që ne arabët të konsideroheshim më pak të dyshimtë, nuk them që të na donin më shumë, por të na respektonin.
Të nesërmen, besoj se ishte dita e parë e shkurtit, ndërsa po kaloja solucionin nëpër një vitrazh të ndritur, dëgjova këtë lajm: "Presidenti Fransua Miteran ka biseduar të enjten në 31 janar me një familje bujqish izraelitë të kibutzit Kfar Hanasi. U informua mbi gjendjen e vendit dhe shprehu të gjithë solidaritetin e tij për popullatat izraelite që po jetojnë çaste të vështira…
Pa mbaruar dorën e fundit, zbrita me shpejtësi nga skela, u kërkova kolegëve të mi të më falnin dhe vrapova për në shtëpinë time. Gruaja u çudit kur më pa që u ktheva më shpejt se zakonisht. I thashë të përgatiste rrobat e mija të festave: xhyben e bardhë, saroualin e bardhë, këmishën e mëndafshtë, dhe të digjte temjan. Më pyeti në se prisja ndonjë vizitë:
"Ndoshta", i thashë."Nuk i dihet kurrë"
U rrova, u lava, u ula në dhomën pranë telefonit dhe prita që të më merrte presidenti. 


Bouche-gojë (frengjisht)
2 Lufta e parë e Gjirit



Tahar Ben Jellouin

Shkrimtar i dëgjuar Magrebin, ka lindur në Fes të Marokut më 1944. Eshtë poet, romancier, studiues dhe gazetar i mirënjohur. Studioi për filozofi dhe psikiatri sociale.Shkruan në frengjisht dhe prej vitit 1971 jeton në Paris. Më 1987, me romanin "Nata e shenjtë" ka fituar çmimin francez Goncour; eseja e tij "Racizmi shpjeguar vajzës sime" për thellësinë e mesazhit që jep,më 1998 ka marrë çmimin; "Global tolerance award " të Organizatës së Kombeve të Bashkuara, dorëzuar autorit nga sekretari i përgjithshëm Kofi Anan, kurse më 2002 nga Centro Pio Manzu të Italisë i është akorduar medalja e Senatit të Republikës italiane. Për një kohë të gjatë ka qenë korespondent i gazetës franceze "Le monde "  dhe i asaj italiane "La republica"./Milosao

Google+ Followers